X
تبلیغات
موسیقی - محمد غزالی
موسیقی
موسیقی در آدارپانا, کامل ترین مرجع موسیقی ایران

 
تاريخ :
امام محمد غزالی (450-505ه)

غزالی همچون خیام یکی از آخرین نمایندگان دوره روشنگری و فکری بود که از زمان ساسانیان آغاز شده بود. او در دوره متناقض و پیچیده سلجوقیان زندگی می کرد که تعارضات و درگیری های مذهبی و عقیدتی و فرهنگی به شکل غامض خود ادامه داشت.

وی یکی از فیلسوفان معروف در زمان صدارت نظام الملک بود که منصب تدریس مدرسه نظامیه (نیشابور) را به عهده گرفت. از او تألیفاتی چند در زمینه های گوناگون بر جای مانده است که درباره موسیقی نیز نظریاتی ارائه نموده است.

غزالی در کتاب «احیاء العلوم» درباره تأثیر نغمه ها در تحریک عواطف چنین آورده است:« پس می گوییم که حق تعالی را سری است در مناسبت نغمه های موزون به ارواح تا به حدی که وی را در آن اثرهاست عجیب. چه بخنداند و به طرب رساند. و بعضی آن است که از اندامها حرکت بیرون آرد بر وزن آن به دست و پای و سر.

و گمان نباید برد که آن برای دریافت معنی شعر است. چه آن اثر در رودها هم هست، تا به حدی که گفته اند هر که را بهار و زهرات آن بربط و نغمات آن در جنبش نیارد، مزاح او متغیر باشد  و علاج او متعدز بود. و چگونه آن از دریافت معنی باشد، که آن تأثیر از طفلی که در گاهواره هم دیده می شود؛ چه آواز خوش او را از گریه مانع می شود و نفس او را از سبب گریاننده مشغول می کند و به شنیدن آن می آرد و اشتر باکجی طبع خود از خواندن شعر چنان اثر می پذیرد که بارگران را با آن سبک می شمارد، و راه دراز را از شنیدن کوتاه می پندارد. و آن نشاط در وی پیدا می آید که وی را مست و واله می گرداند. و می بینی در حالی که بیابانها مالیده باشد و در زیر محملها مانده باشد، چون آواز «حدا» بشنود گردن برافرازد و گوش به حاری دارد و چنان شتافتن گیرد که محملها در جنبش آید. و بسیار باشد که از سختی رفتن و گرانی بار تنش تلف شود و از غایت نشاط وی را از آن شعور نبود.»

غزالی در جای دیگر این کتاب به تخلیه عواطف و هیجانهای مثبت و منفی با آهنگ های روح بخش و تأثیر عاطفی سماع چنین نوشته است:« بدان که دلها و باطنها خزاین اسرار و معادن جواهرات و جواهر آن همچنان پوشیده است. در دل که آتش در آهن و سنگ و آب در زیر خاک وگل و بیرون آوردن آن امکان ندارد جز به سماع با جوش.

چه به شفاف خاص خانۀ دل راهی نیست جز از دهلیز گوش و نغمه های موزون متناسب خزینه های سینه ها را پیدا گرداندن و محاسن و مساوی آن را به حد ظهور رساند. و در حال شورانیدن، از کوزۀ دل بیرون نه آید جز چیزی که در او نهان است، چنان که از کوزۀ گل ترشح نماید مگر آنچه در آن است پس نقدهای دل را سماع محکی صادق و معیاری ناطق است. هرگز هیچ روحی به دل نرساند که نه چیزی را که بر او غالب است بجنباند. و چون دلها-از آنچه که طبع هاست-مطیع و منقار سمعهاست، تا سر آن در سماع نهان پیدا می آید و نیک و به آن روی می نماید.»

در همین کتاب دربارۀ تأثیر موسیقی برموجودات نوشته است:«در جایی که شتر بایستی طبیعتش از حدا متأثر می گردد چنان که آدمی از شنیدن غنا و بانگ دلپذیر به وجد در می آید از حیوان نیز پست تر است. اگر بهار و گلهای رنگارنگ رو به در آن و یا عود و نغمه کارهایش نیز کسی را به جنبش و نشاط در نیاورد آن شخصی فاسد المزاج و کثر طبع باشد.»

غزالی در کتاب کیمیای سعادت آورده است:«سماع آواز خوش و موزون گوهر آدمی را بجنباند و در روی چیزی پدید آورد بی آنکه آدمی را در آن اختیاری باشد و سبب آن مناسبی است که گوهر آدمی را با علم علوی  وعالم ارواح پیوند باشد.»

مری بویس تحت عنوان موسیقی عملی چنین می نویسد: [غزالی اینگونه نقل می کند:« وجد یعنی حالتی که از شنیدن موسیقی (السماع) حاصل می شود». همین دانشمند در جای دیگری از رسالۀ خود دربارۀ موسیقی و وجد « هفت دلیل بر این اعتقاد می آورد که افاقۀ موسیقی در ایجاد وجد، حتی از خود قرآن مجید هم بیشتر است.»]



ارسال توسط تیرداد قادری

اسلایدر