موسیقی

موسی معروفی

ردیف دان و نوازنده تار، پدر او محمد اسمعیل زاده (امین الملک) برادر اتابک بود. وی در سال 1268 در طهران بدنیا آمد و در محیطی آکنده از شور و شوق نسبت به هنر پرورش یافت. نخست صرف و نحو و منطق و تفسیر را نزد حاج میرزا ابراهیم، معروف به ملا باشی (پدر سرهنگ احمد اخگر) آموخت. سپس نزد آقا یوسف صورتگر که سه تار را به سبک قدیم می نواخت و عکاس ناصرالدین شاه بود فنون عکاسی را آموخت، و هنگامی که از کار خسته می شد برای رفع خستگی به نواختن سه تار می پرداخت و این ساز را نزد او آغاز کرد. سپس نواختن پیانو را نزد خود آغاز کرد و بعد تاری تهیه کرد و نزد خود بدون استاد بوسیله گوش با پرده آن آشنا شد. سپس به مکتب درویش خان رفت و نزد وی به فراگیری نواختن تار و آموختن ردیف ها پرداخت. پس از سه سال همه ردیف و دستگاه های موسیقی را نزد استاد بپایان رساند و موفق به دریافت نشان تبرزین طلا و تصدیق نامه کتبی گردید. وی برای فراگرفتن نت و اصول علمی موسیقی به پیشگاه حسین خان هنگ آفرین راه یافت و مقدمات موسیقی علمی را دو سه ماهه نزد او آموخت و پس از تأسیس مدرسه علینقی وزیری از اولین شاگردانی بود که به این مدرسه راه یافت (سال 1302) و دو سال در مکتب وزیری به تکمیل آموزش و فراگیری قواعد نظری موسیقی پرداخت و شیوه نوازندگی او از سبک میرزا حسینقلی و درویش تغییر نمود و متأثر از سبک وزیری گردید.

معروفی به گردآوری و ضبط همه گوشه های هفت دستگاه موسیقی ایرانی پرداخت. او همه دانش موسیقی خود را (نوشتن کامل ردیفهای موسیقی ایرانی، ساختن آهنگها، از قبیل پیش درآمد و رنگ برای همه آوازها و قطعات دیگر، مانند تصنیف و آواز ضربی و مارش و سرود و ... و بخشی از آوازها به سبک جدید و خلاصه) روی کاغذ آورد، چنانکه او را بهترین حافظ و نگهبان موسیقی ملی ما دانسته اند؛ نتیجه زحمات او اثری نفیس بیشمار می آید که مورد استفاده هنرمندان این فن واقع گردیده که وزارت فرهنگ و هنر آن را چاپ کرده است. خدمات او را که به گردآوری ردیف ها پرداخته بود با هیچ مقیاسی قابل ارزیابی نیست. او برای چاپ حاصل سی سال تلاش خود، سختی ها و دشواریهای بسیاری را تحمل نمود.

معروفی در سالهای 1307 تا 1317 همراه صبا و مشیر همایون و شماری دیگر از هنرمندان برای ضبط صفحه به خارج مسافرت کردند و به انجام این کار پرداختند. از او شماری صفحه «تار سولو» بر جای مانده است.

او در روزهای نخستین راه اندازی رادیو با آن رسانه گروهی به همکاری پرداخت، اما برای گردآوری ردیفها از آنجا بیرون آمد. سالها در هنرستان موسیقی ملی به آموزش تار و سه تار پرداخت و نوازندگان (تار) به نامی پرورش داد.

معروفی در شهریور سال 1344 دیده از جهان فرو بست.