موسیقی

ابو الخطاب مسلم یا سلم یا عبدالله ملکی، فرزند یکی از اسیران ایرانی و آزاد شده خانواده ابو الخطاب، و پدرش از پرده داران کعبه بود. او در دوره هشام بن عبدالملک می زیست. مسلم بن محرز شاگرد ابن مسجح و عزةالمیلاء در مدینه بود و مانند استادش (ابن مسجح) به ایران سفر کرد و اطلاعات خود را تکمیل نمود و در بازگشت به اصلاح و تکمیل موسیقی عربی همت گمارد و به شام و پارس مسافرت کرد او آهنگ های برای موسیقی عرب  آفرید که تا آن زمان به آن لطافت درمکه و مدینه شنیده نشده بود. او که در موسیقی ایرانی و رومی استاد بود لحنها و آهنگ های ایرانی و رومی و روش آنها را در آواز عربی به کار گرفت.

ابن محرز رمل و دو بیتی می خواند و یکی از پنج قهرمان کانون حجاز در موسیقی به شمار می رفت و آهنگها را به میل هر کسی می خواند به او لقب صناج العرب یا چنگ نواز داده بودند. او را مخترع وزن رمل ( آهنگی با ضرب تند) که تا یک قرن در موسیقی عرب بسیار رایج بوده دانسته اند. در لغت نامۀ دهخدا دربارۀ او چنین نوشته شده است:« ابو الخطاب مسلم بن محرز، اصلاً ایرانی بود و در حجاز می زیست و سیاحت شام و ایران کرد. در اوایل اسلام او به خنیا گری مشهور گشت و اشعار عرب را با آهنگ های نواحی مختلفه تطبیق داد و خود نیز آهنگ ها اختراع کرد. او با سران و بزرگان رابطه نداشت. الحان او را کنیزکی از آن یکی از دوستان او اشاعه داد.»

پیش از او هر آهنگی روی یک شعر تصنیف می گردید و قطعه به شمارۀ اشعار تکرار می شد. او روش نوینی به وجود آورده، چنانکه یک آهنگ را روی چند شعر ساخت، پس از او این سبک دنبال گردید.

در کتاب تاریخ موسیقی خاور زمین چنین آمده:« متأسفانه ابن محرز جذامی بود و به همین سبب نمی توانست در دربار یا مجامع عمومی ظاهر شده و هنر نمایی کند و زندگانی را به سرگردانی در راها و شهر ها می گذراند، چنانکه تنها سالی سه ماه در مکه می ماند و بقیه را صرف سفر به مدینه و شهرهای دیگر می کرد. ابن محرز را ( کسی که به اصلاح هنر بومی کمک کرده بود ) در ردیف استادش، ابن مسجح قرار می دهند. یقیناً شهرت ابن محرز کم نبوده است و می گویند او بهترین مرد غنایی عرب بوده است (و صدای محبوب آن بود که مانند صدای او). تقاضا برای آوازهای ساخت محرز بسی زیاد بود و از آنجا که او به علت بیماری برص، خویشتن را از جامعه دور نگه می داشت، دختران خواننده آواز هایش را معرفی می کردند. دو ابداع و نوآوری موسیقایی را به ابن محرز نسبت داده اند، نخست اختراع مقام ایقاعی موسوم به رمل و دیگری، آواز خواندن همزمان دو دختر خواننده است که آن را زوج خوانی می گفتند. زیبایی نغمه های ابن محرز در سادگی آنها بوده است و تذکره نویسان گفته اند :« چنین می نموده که نوای آواز او از بن قلب انسان بیرون می زند، زیرا هر کس دیگری نیز بعداً می توانست آن را بخواند.» نام محرز در میان چهار خواننده بزرگ آن روزگار قرار  دارد.