موسیقی

اسماعیل بن هیربد مولی نبی الزبیرین المعلوم یا نبی کنایه، از خوانندگان ایرانیان مکی و وابسته به خاندان زبیرین المعلوم بود. او از خوانندگان دربار ولید دوم (126-127ه) بود و تا زمان هارون الرشید می زیست. از حجاز به بغداد رفت و وابسته به دستگاه خلافت گردید.

در قرن اول هجری موسیقی دانان عرب نیز بودند که نزد ایرانیان به فراگیری و آموزش موسیقی مشغول بودند و به منظور تکمیل هنر خود به ایران سفر کرده بودند از جمله: 1-ابو عثمان سعید بن مسجح ملقب به ابن مسجح 2-ابو یحیی عبیدالله سریج ملقب به ابن سریج 3-عبدالمالک معروف به عریض (خوش خوان) 4-طویس عیسی بن عبدالله ملقب به عندالنعیم 5-یونس بن سلیمان معروف یونس کاتب 6- جمیله 7-معبد بن وهب.

امام شوشتری می نویسد:«خانه کعبه در جنگهای عبدالله پور زبیر با لشگریان یزید (60-64ه) ابن معاویه آسیب بسیاری دید. چون یزید مرد لشگریان او شهر مکه را رها کردند و ابن زبیر بر حجاز و عراق چیره شد، گروهی از بنایان ایرانی را به مکه آورد و خانه را که آسیب دیده بود برانداخت و از نو ساخت.

بنایان ایرانی برابر عادتی که هم اکنون نیز در برخی از شهرها روان مانده است، هنگام کار کردن به پارسی آواز می خواندند و هنگام آسودن از کار نیز بربط می زدند. مردم مکه با آواز و بربط نوازی ایشان سخت فریفته شده بودند و سرانجام گروهی از ایشان موسیقی یاد گرفتند و برای شعرهای عربی در قالب آهنگهای ایرانی آهنگ ساختند و باخواندن ترانه وار آن شعرها، بربط می زدند. نخستین کس از این گروه آوازخوانان مکی «ابن مسجح» است.

سپس از قول ابوالفرج اصفهانی می افزاید:« ابن مسجح به ایران سفر کرده و در ایران آوازخوانی و نوازندگی را آموخته و از زبان هشام پور «قُرَیَه» می افزاید:« نخستین کسی که در مکه آواز به عربی خوانده است ابن مسجح است. او از پهلوی ایرانیانی که مسجد الحرام را می ساختند و آواز می خواندند می گذشت و آواز خواندنشان را می شنید و آن را به شعر عربی درمی آورد.»

به نقل از جمال الدین محمد بن نباته مصری در صفحه 127 کتاب «سَرح العیون فی شرح رسالة ابن زیدون» آورده است:« نصر بن حارث بن کلده نخستین کس در عرب است که در برابر آهنگهای ایرانی با با بربط آواز خوانده است: زیرا هنگامی که وی به نزد خسرو به «حیره» رفته است در آنجا بربط نوازی را آموخته بود و چون به مکه بازگشته است، زدن بربط را به مردم مکه یاد داده است.»

در جای دیگر به نقل از کتاب غایة الوسائل فی معرفة الاوائل- تألیف علی بی هبة الله بن باطیش که نسخه ای از آن در کتابخانه سلطان احمد دوم در استانبول موجود است آورده:« عربان از موسیقی جز «نصب» چیزی نمی دانستند. تا اینکه نصر بن حارث بن کلده بن عَلقمة بن عبدالله بن عبد مناف بی قُصی به نمایندگی نزد خسرو به عراق رفت و به حیره درآمد و در آنجا بربط نوازی و موسیقی آموخت و چون به مکه آمد نواختن بربط را به مرد یاد داد.»