موسیقی

نور الدین عبدالرحمان بن نظام الدین احمد بن محمد (817-898ه) در شهرک خردگرد یا خرجرد (جام) خراسان زاده شد. به علت زادگاهش جام و ارادت به شیخ الاسلام احمد جامی نام جامی را برای خود برگزید. ابتدا نزد پدر به تحصیلان مقدماتی پرداخت سپس به منظور تکمیل تحصیلات خود رهسپار مدرسه نظامیه هرات شد. او از صوفیان و اهل و پیرو طریقه و اهل تسنن و عارف و دانشمندی جامع بود و همچنین از برجسته ترین و آخرین شاعران مکتب تصوف سده نهم بشمار می رود. بطوریکه خاتم الشعرا و به دلیل دانش اش خاتم العلماء نامیده شده است. او در نثر آثاری چون «بهارستان» و «نفحات الانس» از خود بجای نهاده است.

وضع جامی را در ادبیات ایران به ولتر در ادبیات فرانسه همانند کرده اند و مانندی این دو را بیش از هر چیز در توانایی بیان آنها و در دورانی نظم و نثر آنها دانسته اند. او از شاعران موسیقی شناس است. در رساله مختصری درباره موسیقی نوشته و در آن بطور خلاصه مطالب آثار گذشتگان را ذکر کرده است. ولی اینکه در موسیقی عملی آشنایی داشته و یا سازی می نواخته مشخص نیست.

در مطالب رساله اش چنین بیان گردیده که با موسیقی آشنا بوده است. رساله موسیقی او همراه سایر رساله هایش در کتابخانه سلطنتی ایران موجود است.

در کتابی مداومت در اصول موسیقی ایران چنین آمده است. « جامی رساله موسیقی خود را در یک رجب 890 هجری به پایان برده است. در آن پس از دیباچه تمهیدات در آواز و یک فصل در تأثیر نغمات و ایقاع آن در نفس و لذت این دو سپس دو قسم است:

1-در علم تألیف در احوال نغمات در چند فصل.

2-در علم ایقاع در احوال ازمنه در چند فصل.

قزوینی در یاداشتها از این رساله و نسخه پاریس که از روی خط جامی نوشته شده یاد نموده است. متن این رساله با ترجمه و شرح عکس نسخه به دستیاری بلیایوا در تاشکند در 1960 به چاپ رسیده است. آقای حسین علی ملاح آن را شرح کرده و در مجله موسیقی نشر نموده است.

جامی در سال 898 هجری در سن 81 سالگی در هرات درگذشته است.