موسیقی

میرزا فرصت شیرازی

 شاعر، ادیب، فاضل و هنرمند، سال 1271 ه. ق در شیراز دیده به جهان گشود و سال 1339 در شیراز درگذشت. از یازده سالگی شروع به آموختن فن نقاشی و صورتگری نمود. از دوازده سالگی به شاگردی حکیم و عارف بزرگ «شیخ مفید متخلص به داور» در آمد و طبعش به شاعری متمایل گردید. فرصت شیرازی کلاس درس داشت و به آموزش نقاشی و ادبیات می پرداخت و در آموزش عروض دست داشت. او علاوه بر هنر، مردی دانشمندی بود بطوریکه در همه علوم و فنون سررشته داشت. او کتابهای زیادی نوشت که در موسیقی می توان به کتاب بحورالالحان اشاره کرد.

بحورالالحان از کتابهای ارزنده این دوره است که در سال 1283 ه.ق تألیف و در سال 1293 در بمبئی به چاپ رسیده است  در این کتاب به علم موسیقی و نسبت آن با عروض پرداخت شده است و رابطه شعر و موسیقی از نظر وزن توصیف گردیده و دستگاه ها و گوشه های آواز به شیوه جدید به نگارش درآمده است.

علی زرین قلم می نویسد:« وی در دوران حیات نه تنها در صرف و نحو و منطق و حساب و هیئت و هندسه و اسطرلاب تسلط یافت، بلکه زبان انگلیسی را نیز بخوبی و روانی فرا گرفت. علاوه بر صورتگری در تهیه و تنظیم نقشه های جغرافیایی و موقعیت اماکن گوناگون نیز ممتاز بود حتی فن عکاسی را فرا گرفت و به این اکتفا نکرد و در رشته میناکاری و رنگ آمیزی چینی نیز تخصص یافت.»

خالقی می نویسد:« این کتاب ده سال قبل از طبع، تألیف شده و بعد از اینکه مولف سفری به طهران آمد و با اهل موسیقی رابطه و آشنایی یافته، قسمتی به آن افزوده است مخصوصاً از اطلاعات مهدی صلحی (منتظم الحکما) که او را بسیار ستوده، استفاده کرده است. مقدمه این کتاب اقتباس از کتب موسیقی قدماست که بطور خلاصه به آنها اشاره شده و رابطه شعر و موسیقی را از نظر وزن،  بیان داشته. سپس اسامی دستگاه ها و گوشه های آواز را هم به سبک اخیر که هنوز معمول است نوشته و مقداری از اشعار شعرای متقدم مخصوصاً غزلیات سعدی و حافظ را انتخاب کرده و بالای هر غزل نوشته است با چه آوازی مناسبت بیشتری دارد و در این قسمت نیز بطوری که خود می نویسد با شش تن از اهل فن مشورت کرده است».