موسیقی

مرتضی محجوبی

نوازنده پیانو، در سال 1279 در خانواده ای اشرافی در طهران بدنیا آمد. فرزند میرزا عباسعلی ناظر پیشکار آذربایجانی و برادر رضا محجوبی ویولن نواز بود. پدر مرتضی نی می نواخت و مادرش فخرالسادات کمی به پیانو آشنا بود و در منزلشان پیانو وجود داشت. مرتضی به علت داشتن کانون هنری خانوادگی از کودکی به موسیقی علاقه مند شد. از سن 6 سالگی برای نوازندگی پیانو به سبک ایرانی نزد مفخم الممالک فرستاده شد و برای فراگیری نت و مبانی موسیقی به مکتب هنگ آفرین راه یافت. برای آشنایی با ضرب در موسیقی نزد حاج خان ضرب گیر (عین الدوله) رفت. ویولن را نزد حسین خان اسمعیل زاده فرا گرفت. و بنا به خواهش مفخم الممالک مدتی سه تار را نزد هنگ آفرین کار کرد. میرزا حسین خان اسمعیل زاده نوازنده و استاد کمانچه همسایه آنها بود، از این نظر مرتضی نزد او بهره های فراوان برد. استاد با کمانچه می نواخت و او روی پیانو تقلید می کرد.

او توسط اسمعیل زاده با عبدالله دوامی، درویش خان، طاهرزاده و سایر هنرمندان آن عصر آشنا شد. کمتر از ده سال داشت که در محافل رجال و عیان به اجرای کنسرت می پرداخت و در تالار سینمای فاروس لاله زار با عارف قزوینی کنسرتی اجرا نمود. در دوازده سالگی کلیه ردیف های عالی را آموخت، نوازنده مشهوری شد و از محبوبیتی خاص برخوردار گردید. در همان دوران به تدریس موسیقی به فرزندان، زنان و خواهران اشراف پرداخت. خود او تعداد شاگردانش را در طول زندگی به 2000 نفر تخمین زده است. محجوبی در سال 1307 برای ضبط صفحه رهسپار بیروت، سوریه و حلب گردید. به گفته خودش بیش از 100 صفحه پر کرد که از آن میان دو صفحه تکنوازی پیانو به نام های «شور – حسینی» و «افشاری –عراق» باقی مانده است. از نخستین نوازندگانی بود که هنگام افتتاح رادیو سال 1319 به همکاری پرداخت و تا پایان عمر فعالیتش را ادامه داد. مدتی سرپرستی برنامه موسیقی رادیو را به عهده داشت. سال 1334 به برنامه گلها که توسط داود پیرنیا تأسیس شده بود راه یافت و از عناصر اصلی آن گردید، چنانکه در آن برنامه هم نوازنده بود و هم آهنگ ساز و ترانه های بسیار از خود بر جای نهاد که شعر بیشتر آنها را رهی معیری سروده است.

محجوبی در بیست سالگی ازدواج کرد، در سال 1333 همسر و برادرش را از دست داد که این فاجعه بیشتر او را به موسیقی نزدیک کرد.

او شیوه نت نویسی ویژه ای داشت (با اینکه نت نمی دانست) که مانند خط سیاق بود. شمار زیادی تصنیف همراه پیش درآمد، چهار مضراب و رنگ را به این شیوه نوشته است. در آرشیو رادیو 22 تصنیف دارد، نخستین آهنگ او به نام گل بی وفا در بیات ترک است و به دهه 310 تعلق دارد. مشهورترین تصانیف او عبارت اند از: نوای نی (دشتی) شعر رهی معیری، کاروان (دشتی) با شعر رهی معیری، من از روز ازل دیوانه بودم (سه گاه) با شعر رهی معیری، من بیدل ساقی (سه گاه) با اشعاری از رهی معیری، چه شب ها (دشتی)، دیشب که تو در خانه ما آمده بودی (افشاری) با اشعاری از نواب صفا این ترانه ها را برای برنامه گل ها تصنیف کرده بود.

پس از مرگش شمار زیادی از آثار اجرا نشده او به خط خودش باقی مانده بود که متأسفانه در اثر بی مبالاتی از میان رفتند. رهی معیری قرار بود آثار او را نت نویسی کند ولی متأسفانه به علت بیماری و مرگ موفق به اینکار نشد.

مرتضی از راه نوازندگی و آموزش پیانو امرار معاش می کرد. نوازنده ماهری بود که آوازها و نغمه های ایرانی را بسیار لطیف و زیبا با پیانو اجرا می کرد و یکی از اصیل ترین نوازندگان تاریخ موسیقی ما شناخته شده است.

این هنرمند بزرگ اول فروردین سال 1344 نزدیک به تحویل سال نو در سن 65 سالگی در تنهایی و فراموشی و قدرناشناسی درگذشت. به علت عید نوروز خبر مرگش تا یک هفته اعلام نگردید. پس از سیزده روز در گورستان ظهیرالدوله کنار قمر الملوک بخاک سپرده شد.