مهدیقلی هدایت (مخبر السلطنه)

از موسیقی شناسان دوره رضا پهلوی است که درباره موسیقی کتاب نوشته است. از او کتاب مجمع الادوار و رساله ابجدی درباره موسیقی بجای مانده است او در مورد عدم رشد موسیقی کشورمان چنین اظهار داشته است: « بزرگترین عیب کار موسیقی این مملکت که پیشرفت لازم را نکرده همین بوده است که این هنر بدست نااهل افتاده و از آن استفاده مطربی کرده اند، در صورتی که قدمای ما چنین نبوده و برای این هنر ارزش بسیار قایل بوده اند ولی حالا کار هنر به ابتذال کشیده و برای کسانی که اهل خوانواده ایست صلاح نمی دانم شغل آتیه خود را موسیقی قرار دهد.» او طی نامه ای کتاب ردیف خود را که در تنظیم ردیف موسیقی ایرانی بسیار قابل استفاده بود و برای آن زحمت زیادی کشیده بود به هنرستان موسیقی اهداء نمود. رساله ابجد او پیوست کتاب مجمع الادوارش است. او در این کتاب برای نوشتن الحان موسیقی نت نویسی ویژه ای را در نظر گرفته، چنانکه از حروف ابجد که بیشتر بکار می رفته، استفاده کرده است. از این رو برای کسانی که به این گونه نت نویسی آشنایی ندارند قابل استفاده نیست. زیرا او با این حروف پرده های سه تار را نوشته و درباره وزن و ضرب، تشخیص زمان، ابعاد و کوک ساز نیز گفتگو کرده است ولی کلاً این کتاب از نظر فنی قابل اهمیت نیست. او نوشته است:« چون تصور عمومی از دستگاه های معروف که آنها را نیز به ردیف نوشته ام و انتشار آنها به نت خالی از اشکال نبود، فنی اختراع کردم که از چند جهت اسهل است و هر کس به زودی می تواند فرابگیرد، گمان می کنم محقر تحفه ای باشد که تقدیم اهل ذوق می شود، بدواً شاید محسنات آن بنظر نیاید لیکن پس از اندک تأمل و قدری عادت یقین دارم که پسند اهل خبره خواهد شد».

بر عکس کتاب مجمع الادوار او جنبه فنی دارد و به صورت سرگذشت نوشته شده است. او در این باره آورده است: در پنجاه سال قبل مرحوم علیخان ناظم العلوم نسخه ای از ادوار نزد من آورد. سر از آن درنیاوردم. اما نسخه ای را رونویس کردم. بعدها نسخه مقاصدالالحان و شرح و ادوار عبدالقادر مراغه ای و درة التاج بدست آمد با اطلاعی که از نت داشتم در آنها تأمل کردم و رشته را بدست آوردم و کتابی در سه نوبت ترتیب دادم و آن کتاب صرف علمی است. شامل اصول قدیم و جدید و آنچه امروز در دست اساتید است.

نوبت اول: احوال النغم در لفظ و فن و تأثیر موسیقی – غنا- موضوع و تحدید علم موسیقی- تعریف نغمه و پیدا شدن اصوات و مطالبی از این قبیل که جنبه فیزیکی دارد. وصف حنجره و سامعه- ابعاد موسیقی و ملایمت و منافرت و تاریخچه ادوار.

نوبت دوم: تألیف النغم- در تحقیق ادوار- ذوالاربع، ذوالخمس و ذوالکل- دوایر دوازده گانه- آوازهای شش گانه و شعبات بیست و چهارگانه- بیان عود و نام داستانها- ایقاع و طریق تحریر الحان و غیره.

نوبت سوم: تحقیق وضعیت حاضره- دستگاه های هفت گانه و انواع تألیفات».

مخبر السلطنه در 22 شهریور ۱۳۳۴ درگذشت.