چنگ:

یکی از زیباترین، خوش لحن ترین و کهن ترین آلات موسیقی زهی است. در قدمت و سابقه تاریخی چنگ مطالب بسیاری موجود است. چون مراحل تکامل آن به تدریج و صورت های مختلف انجام گرفته، نوع ابتدایی آن ملهم از کمان شکارچیان بوده و آنچه از تارها و کاسه صوتی و سیم گیر و غیره اضافه بر نوع ابتدایی اش دیده می شود نیز گواه سیر تکاملی چنگ در نزد اقوام مختلف است. نوع ابتدایی آن به شکل مثلثی است با تخته ای بلند و میله ای چوبی که به فرم عمودی بر یک طرف تخته نصب شده. به هر صورت به قول پیشینیان ساخت و اختراع چنگ مربوط به ایرانیان است و در طی دورانهای تاریخی و مراودات شرق و غرب به دیگر مناطق رفته و علاوه بر فرم و شکل ظاهری آن تعداد و طول سیمها نیز تغییراتی را داشته و در سنگ نوشته های مربوط به بابل و آشور و همین طور در شاهنامه چنگ مورد ذکر بوده است. و در دورانهای قبل از و بعد از اسلام این ساز مطابق ذوق و فرهنگ خاص اقوام شکل گرفته و در تصاویر مربوط به گذشته چنگ های کوچک و بزرگ و با تار های متعدد دیده می شود که به دو شکل ایستاده و نشسته دیده می شود و با توجه به مقیاس ابعاد آن با بدن نوازنده می توان حداقل به دو فرم بزرگ و ایستاده و کوچک و نشسته آن پی برد. در نواختن چنگ نوازنده ایستاده و در حالی که چنگ را به گردن آویخته به نحوی که ساز در طرف چپ وی قرار گرفته دیده می شود. چنگ را به وسیله مضرابی از چوب با زخمه و با دست راست نواخته می شود و دست چپ تنوع اصوات و ریتم را بر عهده دارد. نوع اصلی چنگ طبق تصاویر قدیمی و نمونه های موجود مانند قانون با حرکات موزون و سر انگشتان هر دو دست نواخته می شده است. شکل کلی چنگ سه گوش و (با پخ های در اطراف) که از مشخصه های قدیمی و ماندگار چنگ بوده و قاعده چنگ که در قدیم به شکل یک تخته بوده و به یک جعبه صوتی بدل نموده اند و گوشی هایی که یک سر سیم به آن وصل می شد روی جعبه مذکور قرار داشت و سر دیگر سیم به میله چوبی با استحکام لازم بسته می شد. تعداد سیم ها تا 17 عدد افزایش یافته است.

درباره کهن ترین چنگ ایرانی به نقش برجسته کوچکی حک شده بر مهری کشف شده از چغامیش اشاره می شود که در آن نقش، نفر سوم از نوازندگان مشغول نواختن چنگ است. امروزه به خصوص در ارکسترهای غربی انواع متنوع، شکیل و خوش صدایی از چنگ وجود دارد که در بعضی تعداد سیمها بسیار زیاد و در بعضی طول و ضخامت سیمها متفاوت است و می تواند در ارکستر نقش مشابه پیانو را داشته باشد.