موسیقی

دستگاه و مقام سه گاه:
به طور معمول آنچه در دستگاه چهارگاه زده می شود، تقریباً همان اسامی و روش در سه گاه نیز زده می شود. فقط چون گام فرق نموده، تفاوت بسیار می نماید. سه گاه از نغمات قدیمی ایران بوده زیرا کلمات یگاه، دوگه، سه گاه، چهارگاه و پنج گاه و حتی شش گاه و هفت گاه، در کتابهای قدیمی موسیقی ایرانی ذکر شده است. این آواز میان ترکها و اهالی آذربایجان و قفقاز رایج می باشد و ترکها در خواندن این آواز بیشترین مهارت را از خود نشان می دهند ولی پارسی زبانها آواز سه گاه را به طریقی کمتر محزون و غم انگیز می خوانند. مقام سه گاه گامی مستقل دارد که نه به گام بزرگ و کوچک شبیه است و نه با شور و همایون ارتباط دارد. درجات مهم سه گاه مانند گام افشاری عبارت اند از:
درجه اول تونیک، درجه سوم شاهد و درجه پنجم نمایان. اما درجه سوم در نغمه های سه گاه اهمیت بیشتری دارد. سه گاه و افشاری از نظر علمی با هم رابطه دارند چرا که اگر از نت متغیر افشاری صرف نظر شود و حتی به درآمد آواز افشاری هم با دقت کامل گوش کنیم خواهیم دید که نه فواصل گام افشاری و سه گاه اختلاف دارند و نه در حالتشان تفاوت واضحی وجود دارد.
آواز سه گاه دارای متعلقاتی (گوشه ها) است که مهمترین آنها عبارت اند از: زابل، مویه، کرشمه، حصار، مغلوب و مخالف. سه گاه در واقع آوازی است بی نهایت غم انگیز و حزن آلود که ناله های جانسوز و شراره های پرسوز آواز آن هر شنونده ای را متأثر و متألم می کند. سه گاه مجموعه ای است از آه و ناله های ممتد سوزان و غمناک و حرین. او از غم و هجران عاشق سخن می گوید و بدبختی و بی نوایی مستمندان. این آواز در واقع با روح جانکاه و سور و گداز جانسوزش یادگاری است از مصیبت ها، دردها و آلام نیاکان و گذشتگان ما.